Yrd. Doç. Dr. Nazım KURUCA

Cumhuriyet döneminde eğitim ve öğretim alanında yapılan yenilikler, Türk toplumuna ciddi bir rahatlık sağlamıştır. O günkü şartlarda, ülkenin ihtiyaç duyduğu yetişmiş eleman ve düşünce adamları bu sayede kendi imkânlarımız ile yetiştirilmeye çalışılmıştır. Gerçekten de 1950’li yıllara kadar bakıldığında yazarçizer kadroların siyasal görüşlerini hem eserlerinden hem de söylemlerinden ayırt etmek oldukça güçtür. Bu dönemde yetiştirilen kadroların aynı anlayış ile yetiştiği düşüncesine kapılırsınız. Bütün sosyal tabakanın düşünce merkezinde, toplumsal menfaat yatmaktadır.

Özellikle II. Dünya Savaşı’nın dünyada ve ülkemizde yarattığı kültürel değişim ve bunun yarattığı rüzgâr, düşünce adamları üzerinde de ciddi ayrışmalara zemin hazırlamıştır. Özellikle 1950’li yıllara gelindiğinde bu ayrışmayı daha bariz bir şekilde görmek mümkündür.  Artık ülkemizde hadiseler daha ideolojik olarak değerlendirilmeye başlanmış ve her şeye “bana göre” anlayışı ile bakılmaya başlanmıştır. Hatta bu yönelişin içinde millî heyecan ve hedeflerin de terk edildiğini söylemek mümkündür.

Daha önce aydın ve halk arasında kaynaşma ve işbirliği hedeflenirken birden bire ciddi bir ayrışmanın gün yüzüne çıktığını görmekteyiz. Aydın halkı “hizaya getirilmesi gereken” insan yığınları olarak görmeye başlamış ve buna göre hareket etmeye devam etmiştir. Yine bu süreç içinde halkın değer yargıları aydın tarafından “kökünden değiştirilmesi gereken” değerler yani “eskimiş değerler” olarak algılanmaya başlanmıştır. Aydın tabakasının zaman içinde halkı hizaya getirememesi üzerine düşüncesinde de bir sapmanın olduğu görülmektedir. Bu sapmaya göre ise en kötüsü olarak “bu halktan hiçbir şey olmaz” mantığı harekete geçmiştir.

Halk ise bu büyük değişimden ve ayrışmadan habersiz olarak hayatını devam ettirmiştir. İnsanımız, kazandığı Millî Mücadelenin yarattığı heyecanı yaşamakta ve bu sayede ülkesinin daha büyük hedeflere doğru gideceğine inanmakta idi. Hatta aydın tabakanın kendisi için düşündükleri de onu pek ilgilendirmiyordu. Çünkü onun derdi yıllarca yaşadığı açlıktan kurtulmak ve mümkünse “karnını doyurmak” aynı zamanda eğitimini tamamlamaktı.

Aydın tabaksı uyguladığı hiçbir yöntemin toplumda kabul görmemesi üzerine, bu sefer “bu ülkeden hiçbir şey olmaz” mantığı içinde başka ülkelere gidişe yönelmişlerdir.  Çünkü aydına göre, bu toplumun kafası değişime açık olmadığından kendisini anlaması mümkün olmamaktadır. Hatta aydınlar kaleme aldıkları eserlerin çoğunda, halkı değişime alıştırmak pahasına onun asırlarca birikim sonucu oluşan değerlerini alay konusu, hatta geriliğin sebebi olarak göstermek istemişlerdir.

Bu süreç ülkemizde halk-aydın çatışmasını da beraberinde getirmiştir. Dünyanın hiçbir yerinde görülmeyen bu tür çatışmalar, bizim ülkemizde normal bir hayat anlayışı haline gelmiştir. Çünkü gelişmiş ülkelerde halk üzerinde çalışan sosyal bilimcilerin halkın değişmesi ve gelişmesi için onun kaynaklarına inerek, beslendiği değerleri öğrenme yoluna gitmenin doğruluğuna inanmaktadır. Yani aydının ya da münevverin halkın değerleriyle çatışmasını bir yana bırakın, ondan beslendiğini dahi sıkça görürsünüz. Bundan dolayı batı toplumlarında verilen eserlerin çoğunda toplumcu bir anlayışı kısa zamanda fark edersiniz. Bizde ise aydın, eserinde

Bizim aydın diye ifade ettiğimiz kişinin öncelikle içinde yaşadığı toplumun bütün kültürel birikiminde haberdar olması gerekir. Aydın toplumdan beslenir ve ondan beslendiği hamuru tekrar kendi sanatsal becerisiyle yoğurup eser olarak topluma sunar. Bu beceriye sahip insanlar toplumlarda gerçek aydın olarak ifade edilebilir. Aydının toplumdaki arızaları düzeltmek için kullandığı yöntem bile, sanatsal bir beceri istemektedir. Sadece istatistiki veriler ile toplumsal meselelerin çözülemeyeceği gerçeği aydın tarafından fark edilmelidir.

Sonuç olarak, Cumhuriyet döneminde ülkemizde aydın-halk çekişmesi ve çatışması bu süreç devam ettiğinden bitecek gibi görünmemektedir. Bunun kaynağında ise aydın tabakasının halktan kopuk ve uzak yaşaması gerçeği yatmaktadır. Sosyal bilimler göstermektedir ki, toplumu çalışmasının merkezine koymayan ve onu ciddiye almayan hiçbir fikrî ve edebî faaliyetin başarıya ulaşması mümkün değildir. Böyle bir çalışma içine girenlerin, toplumsal hafızanın gücünü fark etmemiş olmaları kuvvetle muhtemeldir.

BU ÜLKEDE NE BEKLENİR

Yrd.Doç.Dr.Nazım Kuruca

Bu ülkede yaşayıp da yaşananlara duyarsız kalmak mümkün değil. Son günlerde yaşanan kurumlararası çekişmeleri ve tartışmaların sonuçları ülkemizin selametine fayda sağlar diye umut ediyoruz. Yaşanan meseleleri iyi ve doğru analiz edemezsek bu tartışmaların beraberinde çok daha büyük sıkıntıları getireceğini unutmamalıyız.

Özellikle tartışmaların odağında yürütme-yargı-denetim gibi bir toplumu ayakta tutan kavramlar ve kurumlar gelmektedir. Yine üzerinde durulan laiklik, özgürlük, adalet ve hukuk kavramları bu tartışmaların çekirdeğine konulmaktadır. Öncelikle ifade edelim ki, bu kavramları sadece sözlüklerdeki kavramlar olarak teker teker ele alırsak birbirleriyle olan irtibatlarını izah etmekte sıkıntı yaşarız. Bu kavramlar bir bütünlük içinde ele alınmalı ve ona göre izah edilmelidir. Yani bu kavramlar birbirine zarar vermeden bir cümlenin içinde bir ustalık edasıyla izah edilmelidir. Galiba ülkemizdeki tartışmaların odağında bu kavramların nerde ve nasıl kullanılması gerektiği hususu var.

Hukukî alanda bir mesele hakkında aynı unvana sahip kişilerin çok farklı içtihat yapmasını toplum için iyiye yormak istiyoruz. Bunu her şeye rağmen ülkemizde fikir hürriyeti diye tarif edilmesini umuyoruz. Özellikle hukukun üstünlüğü kavramının ülkemizde neyi tarif ettiğini bilmek istiyoruz. Hukukun en büyük özelliği adaleti temsil olduğuna göre, adaleti temsil etmeyen hukukun üstünlüğünün neyi temsil ettiğini bilmek istiyoruz. Yıllar önce adalet bakanlığı yapanların “onları almayıp da mhp’lileri mi alsaydım” diyerek adalet mekanizmasına kattığı kadroların şimdi nerelerde ve hangi adalet işlerine baktıklarını bilmek istiyoruz! Hukukun adaleti temsil etmediği ve sadece “üstünlük” kavramları ile izah edilmek istendiği takdirde ortaya “hukukî oligarşinin” çıkacağını biliyoruz. Hâlbuki ülkemizde yıllar önce hukuk sistemini izah edenler ve kuranlar kutuplaşmayı, çatışmayı değil birlikte yaşama sanatını esas almışlar idi.

Demokrasilerin vazgeçilmez unsuru olan “halkın iradesine”  saygı gösterilmesi gerektiğini ülkemizde bizzat uygulamada görmek istiyoruz. Bu toplumun en vazgeçilmez öğesi olan insanımızın, devlet kapılarında ikinci sınıf insan muamelesi görmediği günleri özlüyor ve istiyoruz. Vatandaşın seçerek, kendisini temsil etmesi için gönderdiği vekillerin, oyunu aldığı vatandaşın isteklerine cevap verecek duruşu sergilemesini görmek istiyoruz. Meydanlarda hürriyet, özgürlük, adalet, hukuk diye nara atanların verdikleri sözlere sadık kalmalarını bekliyoruz.

Demokrasiyi temsil ettiğini ifade eden siyasi partilerin öncelikle kendi teşkilatlarında demokratik duruşu sergilemelerini bekliyoruz. Vatandaşın büyük ümit bağlayarak oy verdiği partilerden toplumun problemlerine çözümler üretecek projelere imza atmalarını bekliyoruz. Bizim ülkemizdeki siyasî partilerin teşkilât yapısının demokratik olduğunu zaten söylemiyoruz. Bu durum düzelmediği müddetçe de biz daha çok dert yanar, bu köşeleri meşgul ederiz. Partiler birer ideolojiyi temsile eder ve programlarını ona göre hazırlarlar. İdeolojiler zamana ve mekâna göre değişkenlikler gösterebilir. Ancak bu değişim toplumun iç dinamiklerinden ayrı düşünülemez. Ülkemizde yaşanan hızlı değişimi toplumun büyük bir kesiminin takip etmediğini sanıyoruz.

Bütün kurumlardan ne bekliyoruz? Başkalarının denetlemesine gerek kalmadan kendi iç dinamiklerini denetlemelerini bekliyoruz. Varoluş sebeplerini bu denetlemenin merkezine koyarak, kendi bünyelerinde üretmeyen, çalışmayan, topluma fayda sağlamayan unsurlardan arındırmalarını bekliyoruz. Kurumların kendilerini toplumun üzerinde görmeden, toplum olduğu için kendilerinin de olduğunun farkında ve fevkinde olarak, ülkeye hizmet sunmalarını bekliyoruz.

Ülkemizde bilmek ve görmek istediğimiz bazı olumsuzlukları dile getirmeye çalıştık. Bu olumsuzlukların meydana gelmesinde ve bu ülkede hayat bulmasında kimlerin sorumluluğu var, bunlara onlar karar versinler. Ama bilinmesi gereken şudur ki, biz hala çok basit meselelerin çözümünde bile birbirimize tahammül edemiyorsak büyük meselelerin çözümünde ne yapacağız…

Sahi biz çok şey mi istiyor ve bekliyoruz?

Yakın Tarihle Yüzleşmek

Yrd. Doç. Dr. Nazım KURUCA

Bu yazımızda, ülkemizde yakın zamanda yaşananları gözden geçirerek, bunlardan neleri anlayabildiğimizi okuyucularımızla paylaşmak isteriz. Bu zaman içinde özellikle yetmişli yılların çok iyi analiz edilmesi gerektiğini herkes kabul etmektedir. Yine bu yıllar, üzerinde en çok konuşulan, fakat hâlâ gerçek manada açıklanamayan dönem olarak görülmektedir. Kolay söylem olarak ise, bu dönem sağ-sol çatışmasının yaşandığı yıllar olarak hatırlatılmak istenir. Bize göre toplum üzerinde büyük akisler bırakan bir dönem, bu kadar sığ ve basit ifadeler ile izah edilemez ve edilmemesi gerekir.

Günümüzde ülkemizde yaşanan toplumsal oluşumun sırrı, esasen yetmişli yılların içinde yatmaktadır. Bu dönemi doğru ve sahih bilgiler ışığında izah edebilirsek günümüzdeki sıkıntıların kaynağına da kolaylıkla ulaşmış oluruz. Bu dönemi sadece siyasî hadiselerin çerçevesinde ele almak da yeterli değildir. Aynı zamanda bu dönemin iktisadî, sosyal, kültürel, ahlâkî, dinî gelişmelerini ve değişmelerini dikkatle ele almak gerekir. Yani yetmişli yıllar Türk toplumunun bütün değer yargılarını tam manasıyla anlamak ve içine düştüğü sıkıntıları sebepleriyle değerlendirmek gerekir.

Meselâ, bir tarım ülkesi olan ülkemizde yaşanan ekmek, yağ, şeker, sığara kuyruklarının sebeplerini bilimsel verilerle daha kimseden duymadık. Ülkede yaşatılan karaborsa sayesinde kimlerin köşeyi döndüğünü ve mal varlığını katlarca artırdığını daha kimsenin ağzından ciddi manada duymadık. Çalıştığı fabrikayı yakmaya kalkışan emekçinin ve eğitim gördüğü okulları/derslikleri yıkan-yakan gençlerimizin bunu niçin yaptıklarını sosyolojik gerçeklerle dile getirmedik. Yine günümüzde sokaklarda yaşananları bir oyun gibi görüp, etrafa zarar veren gençlerin neye ve hangi amaçlara alet olduklarını daha önceki hadiseleri örnekleyerek onlara anlatamadık.

Günümüzde sürekli tartışılmakta olan “tarihimizle yüzleşme” söylemi içinde bahsettiğimiz bu dönem ile gerçek manada yüzleşemedik. Ülkemizin fakir çocukları sokaklarda birbirine kırdırılırken, birilerinin çocuklarının üst seviyede eğitim almak için yurt dışında okuyabilmeyi nasıl başarabildiklerini değerlendiremedik.

Hatalı ya da kasıtlı inşa edilen yapının üzerine daha sonraki yıllarda yeni bir takım sakat yapıları oturtup, yeni çıkar çevrelerini nasıl yarattığımızı hiç sorgulamadık. Bilinmelidir ki bugünkü kaotik ortamdan birilerinin geçinme ve menfaat sağlama gerçeği ülkemizde yeni değildir. Görüldüğü gibi zaman ve şartlar kimsenin müdahalesi olmadan kendi insan tiplerini hemen yaratabilmektedir. Ama bunun bedelini ödeyenler her zaman olduğu gibi, yine toplumun kıt kanaat geçinen fakir fukara çocukları olmaktadır.

Ülkemizde yaşanan aksaklıklar karşısında herkes hesap sorarken kimse kendi muhasebesini yapmadı ve yapma ihtiyacı hissetmemektedir. Sürekli başkalarının yaptığı yanlışlar üzerinden konuşarak ve çözüm önermeyen söylemleri dile getiriyorlar. Bu ise kişinin kendisini inkâr etmekten ve kendisiyle yüzleşmekten kaçmaktan başka bir şey değil sanırız.

Bin yıldan bu yana bu ülkede “kader birliği etmiş” insanları nasıl ayrıştıracağımızın hesabını yapmaktan fırsat bulup insanlarımızı bir arada tutmanın formüllerini aramıyoruz. Hâlbuki asırların birikimi ile “kardeşleşen” Türk toplumunu birbirinden ayırmak için akla hayale gelmeyen senaryoları nasıl da hayata geçirildiğini sanıyoruz. Yaşanan bu olumsuz etkiye gerekli fikrî ve bilimsel tepkiyi ve çözümü sunamıyoruz. Korkarız ki bu senaryoların sahipleri, bizim çaresizliğimiz karşısında ellerini ovuşturuyorlardır.

Unutulmamalıdır ki toplumlarda hiçbir şey tesadüf değildir. Her toplum kendi birikimleri ve gerçekleri ile yaşamak zorundadır. Bugün yaşananlar sosyal sıkıntılar, geçmişte bazı şeylerin iyi analiz edilemediğinin de bir göstergesidir. Yarınların daha güzel ve huzurlu olmasını istiyorsak tarihî gerçekleri iyi anlamalı ve sıkıntılarımızın çözümünü ertelememeliyiz. Yakın zamanı anlamadan uzak zamanları anlamanın kolay olmadığının farkında olmak gerekir. Toplum hayatında bazı zamanlar sayılar gerçekleri yansıtmakta kifayetsiz kalabilir, hatta bu sayılar bizleri yanıltabilir. Toplumların analizinde başvurulan sosyal hadiseler, yapılan hesaplamaların ve sayıların ruhuna mahkûm edilmemelidir. Sosyal hadiseler sosyal bilimlerin analitik metodu ile değerlendirilmeli ve ona göre ele alınmalıdır.

Kimin ne kadar haklı olduğu yanında, kimlerin ne kadar haksız olduğunu da unutmamak gerekir. Ülkemizin değerleri için emek sarf edenler ile ülkenin değerlerini hiçe sayanları iyi ayırt etmek gerekir. Yoksa toplum bir gün kendi değerlerini yaşayan ve savunan insanları bu ülkede bulamayabilir…